Bu Blogda Ara

17 Haziran 2011 Cuma

Bok Böcekleri


Goulburn Bozuk Toprak Sağlığı ve Bok Böceği Projesi, Nisan 2008, B. Lobert.

Teşhis Rehberi ve Genel Bilgiler


Bok Böceği nedir?

Çoğunlukla, dışkı ile beslenen ve bunu, toprak altındaki tünellere gömen, dışkı kümelerinde bulunan kın kanatlılara “bok böcekleri” denmektedir.

Bok böcekleri, kın kanatlıların bok böcekleri ailesine aittir. Amerikan bizonu (bufalo) ve filler gibi, geniş çaptaki otçullarla evrimleşmiş oldukları Afrika’da, en çok bulunmakla birlikte, muhtemelen 4.500 türü vardır. Avustralya’da, içerisinden birkaçı, inek ve at dışkılarının gömülmesine olumlu katkı sağlayan, yaklaşık 400 yerel bok böceği türü vardır.      



Güney Avustralya’da, çoğu bok böceği, yumurtalarını bırakmak ve dışkıyı gömmek amacıyla, kümesinin altına tüneller kazmaktadır ve burada, kın kanatlının larvaları gelişmektedir. Bu tünel açma ve dışkı gömme alışkanlığı, bok böceklerinin, meralarımızın en önemli böcekleri arasına girmesini sağlamaktadır.  

Bok Böcekleri, meralarımızın önemli bir unsurudur

Sadece birkaçı, yaygın olmasına rağmen, Güney Afrika’ya dışarıdan getirilerek yerleştirilen, yaklaşık, 17 bok böceği türü vardır; çoğu bölgede, bir ya da iki türü vardır. Goulburn Bozuk Su Havzası Bok Böceği Projesi, çiftçilere, 6-8 yeni tipte bok böceği içerisinden seçilmiş, birkaç yüz “başlatıcı koloni”yi, önümüzdeki üç yıl içerisinde, su havzamıza getirerek yerleştirmelerine yardımcı olacaktır.    

Bok böceklerimin olup olmadığını nasıl söyleyebilirim?

Örneğin: 





                                                                                          



Bok Böceği İsimleri

Bu kitapçıkta, aşağıda listelenen yaygın isimlerle bok böceklerine değineceğiz:

Yaygın İsmi                  Bilimsel İsmi

Taurus                         Onthophagus taurus
Binodis                         O. binodis
Australis                       O. australis
Fulvus                          Euoniticellus fulvus

Intermedius                   E. intermedius
Africanus                     E. africanus
Spiniger                        Geotrupes spiniger
Aygulus                        Onitis aygulus
Caffer                          O. caffer

Bison                            Bubas bison

Bok Böcekleri – Yararlı Böcekler

Bok böcekleri faaliyeti aşağıdakilere yarar:

Şunlarla, toprak verimliliğine artırır:
  • Bitki kök bölgesine (besinler ve organik madde) dışkıyı gömerek,
  • Dışkıyı gömerken ve yeni kın kanatlıların ortaya çıkması sırasında, toprakta, tüneller oluşturarak,
  • Dışkı kümesini daha hızlı kurutup, parazitin hayat döngüsüne müdahalede bulunarak,
  • Toprak havalanmasını ve toprağın süzme yeteneğini artırarak.

Şunlarla, meraların kirlenmesini azaltır:
  • Meralardan, dışkı kümelerini ortadan kaldırarak.

Şunlarla, su kirlenmesini ve alg patlamasını azaltır:
  • Barajlara, akarsulara ve su kanallarına kaçan besin miktarını azaltarak.
Şunlarla, çalı sineği miktarını düşürür:
  • Dışkı kümelerini hızla ortadan kaldırıp sinek üreme ortamını ortadan kaldırarak veya dışkıdaki su miktarını azaltıp larvaların kuluçkaya yatmasını önleyerek.

Şunlarla, parazit miktarını azaltır:
  • Dışkı kümesindeki su miktarını, daha hızlı azaltarak ya da parazitin hayat döngüsüne müdahele ederek.


Bok Böceği Hayat Döngüsü





Bok böceği faaliyeti

Her bir tipteki bok böceği, sadece, yılın belirli zamanlarında, faal haldedir. Bu zaman süresince, aynı türün erkekleri ve dişileri, çift oluşturur, tüneller kazar, dışkı gömer; dişileri, yumurta bırakır. Bison, kışın aktif olan önemli bir tür olmasına rağmen, çoğu tür, Kasım’dan Mart’a kadar, sıcak aylarda faaldir. Arazi yöneticilerinin, bok böceği faaliyetini artırmak için yapabileceği şu birkaç şey vardır:

  1. Kimyasalların stratejik kullanımı. Mümkün ise, kimyasalları, kın kanatlı nüfuslarına az etki edecek şekilde ve sadece, zorunlu olduğunda ve yılın bok böceği sayılarının az olduğu zamanlarında kullanın.
  2. Sığırları, büyük miktarda tohumla beslemekten kaçının. Tohumla beslenen sığırların dışkısı, miğferli kakaduları için çok çekicidir. Yemi elde etmek için verdikleri uğraş, dışkı kümesini parçalar, dışkıyı yayar ve yazın daha hızlı kurumasına neden olur.
  3. İyi nitelikli mera, iyi kalitede dışkı (nemi ve azot içeriği daha yüksek) oluşturur. Dışkı kalitesini iyileştirecek biçimde, meraları idare edin – sığırlarınızın beslenmesi yüksek kalitede ise, bunun karşılığında, bok böceklerinin yumurta üretimi yükselir ve nüfusları artar.
  4. Çiftliğinizdeki bok böceği türlerinin sayısını artırarak, faaliyetlerinin, yılın daha uzun dönemine yayılmasını sağlayın.

Bok Böcekleri Faaliyet Dönemleri

Bok Böceği
Yaklaşık faaliyet dönemi*
Africanus
Yazın faal (Eylül-Nisan); az sayıda bilgi mevcuttur.
Alexis
Yazın faaldir; hakkında az şey bilinmektedir.
Australis
Eylül-Kasım ve Nisan-Mayıs.
Aygulus
Yazın faal; Yaz başından Sonbahara kadar
Binodis
Yazın faal; İlkbahar başından Kış başına kadar, faal olabilirler.
Bison
Mayıs-Eylül aylarında; kurak/ılıman kış şartlarında, geçici olarak, hareketsiz olabilirler. 
Caffer
Yazın faal; hakkında az şey biliniyor.
Fulvus
Kasım-Mart; çok sıcak ve kurak şartlarda, daha erken, sona erebilir.  
Gazella
Yazın faal; İlkbahar başından Sonbahar başına kadar, faal olabilir.
Intermedius
Yazın faal (Ekim-Nisan); ancak, ılıman koşullarda, kışın da faaliyet gösterebilirler.
Pallipes
Yazın faal; hakkında az şey biliniyor.
Pecuarius
Yazın faal (Aralık-Nisan); hakkında az şey biliniyor.
Spiniger
Aralık-Nisan (bazen, Haziran’a kadar)
Taurus
Ekim-Mart; çok sıcak ve kurak şartlarda, daha önce bitebilir.



* Soilcam/ John Feehan'ın izniyle alınan veriler.


Drençler (Atlara zorla içirilen veterniner ilaçları), bok böceklerine zararlı mıdır?

Pek çoğu zararlıdır; bazısı ise değildir – DİKKATLE SEÇİNİZ!

The Natural Heritage Trust (Doğal Miras Mutemetliği) ve AGFORCE (Qld), şu iki kullanışlı parazit öldürücü rehberini oluşturmuştur: Consider your dung beetles when using parasiticides (Parazit öldürücüleri kullanırken, bok böceklerinizi düşününüz!) ve Strategic use of parasiticides can help your dung beetles (Parazit öldürücülerin stratejik kullanımının, bok böceklerinize, olumlu etkisi olabilir). Bu broşürler, istendiği taktirde, Goulburn Bozuk (Su Havzası) Bok Böceği Projesi’nden ya da “Victorian Dung Betle e-forum” (Victoria Bok Böceği e-forumu) internet sitesinden temin edilebilir.    

Piyasada, bok böceklerine ya da bok böceği nüfuslarına hiçbir olumsuz etkisi olmadığını (ürün etiketinde) yasal olarak belirten, Cydectin* adlı bir drenç ürünü vardır. Drençlerin bok böceklerine ya da diğer böcek faınalarına olumsuz etkilerini en aza indirmek isteyen çiftçiler, konu hakkında, bir uzmana danışmalıdır.

* Fort Dodge’un tescilli markası


Gübreler ve Mineral Katkıları Konusunda Ne yapılmalıdır?

Mineral gübreler, bok böcekleri için zehirli değildir. Bok böcekleri, düzenli olarak süperfosfat ya da kireç atılmış pek çok çiftlikte boldur. Bok böcekleri, zamanlarının çoğunu dışkıda ya da toprak altında geçirir ve böyle girdilerle, doğrudan temas etme ihtimalleri yoktur. Zamanla, tünel açmanın ve dışkı gömmenin artmasıyla, toprak sağlığı ve niteliği iyileşecek ve çiftliğe dışarıdan sağlanacak girdi ihtiyacı azalacaktır.

Kın kanatlı avcıları açısından durum nedir?

Pek çok avcı, örneğin, kelaynak, kuzgunlar, saksağanlar ve tilkiler, fırsatını bulursa, bok böceklerini yerler. Genellikle, avlanma, sadece, başlatıcı kolonilerin ortama salınmalarından hemen sonra, endişe kaynağıdır; bu nedenle, ilk günde ya da bunu izleyen iki salınımda, etrafı çevrili otlağınızda, böcek yiyen  kuş sürülerini beslenmekten alıkoymak isteyebilirsiniz. Bok böcekleri, ortama yerleştikten ve sayıları, binleri ve milyonları bulduktan sonra, avlanma, bok böcekleri sayılarına önemli etki yapmayabilir.


Goulburn Bozuk (Su Havzası)nın Bok Böcekleri


Yaygın türler

1.Australis (Onthophagus cinsi), yaygın bir yerel türdür ve en çok, ilkbaharda ve sonbaharda faaldir. Mevsim başına, birkaç nesillidir. Siyah- hafif yeşil metalik renkte, 11-13 mm

Onthophagus australis  (Güney Bok Böceği)










(Aşağıda) Australis tünelleriyle delik deşik edilmiş, Sonbahar dışkı kümesi. 

Australis (Onthophagus australis) tünelleriyle delik deşik edilmiş, Sonbahar dışkı kümesi.



2.  Taurus (Onthophagus cinsi), Goulburn Bozuk Su Havzası’ndaki dışarıdan getirtilerek yerleştirilmiş, en bol ve yaygın bok böceğidir. Parlak siyah vücudu 8-10 mm.dir. Gündüz uçarlar; yazın, Kasım’dan Nisan’a kadar faaldir; en fazla sayıya, Ocak/ Şubat ayında ulaşırlar.Mevsim başına birkaç nesillidirler.  Fotograflar: © CSIRO

Onthophagus taurus (Boğa başlı bok böceği)

(Aşağıda) Köpek dışkısına, yemek için saldıran Taurus. 

Köpek dışkısına, yemek için saldıran Taurus (Onthophagus taurus).

3. Fulvus (Euoniticellus cinsi), Goulburn Bozuk su Havzası’nda, Taurus kadar bol olmamakla birlikte, yaygındır. Kahverengi-altın renkli; 8-12 mm. Gündüz uçar; yazın, Kasım’dan Nisan’a kadar faaldir; en fazla sayıya, Ocak/Şubat ayında ulaşırlar. Mevsim başına birkaç nesillidir. Fotoğraf © CSIRO. 

Euoniticellus fulvus

4. Spiniger. (Geotrupes cinsi), bedeninin üst kısmı siyah; alt yüzü ise, metalik mavi olan, büyük bir tür.  


Goulburn Bozuk Su Havzası’ndaki şu birkaç yerde, ortama salınmıştır: Fawcett, Yarck, Yea, Trawool, Shepparton, Undera, Echuca. Uzunluğu: 20-25 mm. İlkbahar-Sonbahar faal. 

Fotoğraf © CSIRO.




Geotrupes spiniger
Geotrupes spiniger











5. Bison. (Bubus cinsi): Parlak siyah renkli kın kanatlılar; erkekleri, göze çarpan boynuzlu. Uzunluğu 15 mm. Kışın faal: Nisan sonu-Eylül. 

Mevsim başına bir nesilli. 2000 yılında salınan bazı kolonileri, şimdi, gelişim göstermektedir. Şafakta ve alaca karanlıkta uçarlar. Goulburn Su Havzası’nın pek çok yerinde, 2002-2007’de doğaya salınmışlardır.



Bubas bison



6. Pallipes (Euoniticellus cinsi)  Göğsünün ve kanat örtülerinin üzeri koyu lekeli olan, hafif-orta derecede kahverengi kın kanatlı. Göğsün ilk bölütünün sırtının (pronotum) merkezinin çevresinde, üç çift koyu  parlak lekeli. Tür, en yaygın biçimde, E. africanus ile karıştırılmaktadır. Gündüz uçarlar. Uzunluğu 9-12 mm. Ergin yaşam süresi, 2-3 ay kadardır. 4 bölgede olduğu bilinmektedir: Euroa, Warrenbayne, Violet Town, Seymour. 

Fotoğraflar © CSIRO. 

Euoniticellus pallipes (Güney kumsal bok böceği)













7. Africanus. (Euoniticellus cinsi)

Fulvus’a benzer, ancak sırt yüzeylerinde, koyu renkli lekeler vardır.
Yukarı Goulburn 2006’da şu iki bölgeye koloni bırakılmıştır: Strath Creek, Fawcett.

Yazın faal. Mevsim başına birkaç nesilli. Uzunluğu 8-13 mm.

Photoğraflar © CSIRO

Euoniticellus africanus (Büyük kumsal bok böceği)

8. Intermedius. (Euoniticellus cinsi)

Fulvus’a ve Afrikanus’a benzer. Erkek, başında, eğimli, keskin olmayan bir boynuz taşır. 7-9 mm.
İki koloni, doğaya salınmıştır:  Cathkin, Yarck.    

Yazın faal. Mevsim başına birkaç nesilli.

Fotoğraf  © CSIRO

Euoniticellus intermedius (Kuzey kumsal bok böceği)


Euoniticellus  intermedius (Kuzey kumsal bok böceği)


Euoniticellus intermedius (Kuzey kumsal bok böceği)

9. Aygulus (Onitis cinsi)

Çoğunlukla, bakırsı ya da yeşil pırıltılı, koyu kahverengi bir göğsü olan, iki renk tonlu kın kanatlı. Kanat örtüleri, açık kahverengi-altın rengidir. Erkeğin, arka bacaklarında, düzgün olmayan bir çft mahmuzu vardır. Dişilerde, başın arkasında, kendine özgü bir yumru ya da tümsek bulunur. Tür, Onitis alexis ile karıştırılabilir. Ancak, O. alexis, genellikle, O. aygulus’tan daha küçüktür ve erkek O. alexis’in arka ayaklarında, tek bir kavisli mahmuz bulunur. Uçuş, şafakta ve alaca karanlıkta gerçekleşir. Uzunluğu 20-25 mm. Su havzasındaki şu dağınık bölgelerde görülmektedir: Caniambo, Euroa, Seymour, Kilmore, Ruffy, Strathbogie.

Onitis aygulus


Onitis aygulus

10. Alexis (Onitis cinsi) Kın kanatlıların, pronotumu (göğsün birinci bölütünün sırtı); yeşil, kırmızı ya da bakırsı pırıltılı ve kanat örtüleri, açık kahverengi/altın rengi olmakla birlikte, renkleri iki tonludur. Erkeğinin, arka bacağında, tek kavisli “gül dikeni” mahmuzu vardır. Dişisi, başının arkasında, kendine has bir yumru ya da tümseğe sahiptir. Tür, O. aygulus’a benzer. Ancak, O. aygulus, O. alexis’ten daha büyüktür ve O. aygulus erkeklerinin arka bacağında, düzgün olmayan bir çift mahmuz vardır. Alexis, ilkbahardan sonbahara kadar faaldir. Şafakta ya da alaca karanlıkta uçar. Yuvalarında, her biri 1-4 yumurta içeren, birkaç sosis şeklinde dışkı kümesi vardır. Yuvaları, 25 cm.e erişebilecek uzunlukta inşa edilir. Yukarı Goulburn’de, üç kolonisi doğaya salınmıştır.  

Fotoğraflar © CSIRO

Onitis alexis (Bronz bok böceği)

11. Gazella. (Onthophagus cinsi)  Rengi, açık-koyu kahverengi arasında değişir. Erkeklerde, kısa boynuz vardır. Uzunluğu 10-13 mm.

Yukarı Goulburn’de 12 kolonisi doğaya salınmıştır: Strath Creek, Yea, Murrindindi, Euroa, Kilmore, Undera, Nathalia, Tatong, Strathbogie. Yazın faaldir. Mevsim başına birkaç nesilli. Şafakta ve alaca karanlıkta uçar. Yumurtadan ergin hale gelmesi, 3-5 haftayı bulur. 

Fotoğraf © CSIRO

Onthopagus gazella (Ceylan bok böceği)

12. Binodis. (Onthophagus cinsi) Görünüşü, Taurus’a benzer; erkeğinin başının üzerinde, göze çarpan bir sırt vardır. 

Goulburn su havzasında, koloniler, şu noktalarda serbest bırakılmıştır: Tatong, Seymour, Euroa, Molesworth, Merton, Stanhope, Tatura, Nathalia. Henüz, ortama, iyi bir şekilde yerleşmemiştir. Uzunluğu 11-13 mm. Gece uçar. Yazın faaldir. Mevsim başına birkaç nesilli. 

Fotoğraf © CSIRO

Onthophagus binodis (Kambur bok böceği)



Yerel Bok Böcekleri

Dışarından getirilerek yerleştirilen bok böceklerinin yanında, su havzamızda, en az 4 yaygın yerel bok böceği bulunmaktadır. Onthopagus australis, işe yarar miktarda dışkıyı toprağa gömen, havzamızdaki tek türdür.

Dışkıda Bulunan Diğer Kın Kanatlılar

Dışkıda Fimentarius (üstten ikinci) dahil, birkaç diğer kın kanatlı bulunabilir. Bu mayıs böceği, dışkıyı toprağa gömmez, fakat dışkı kümelerinin parçalanmasına yardım eder ve yüksek sayılara ulaşabilir.




1.      Aphodius tasmaniae
10-12mm. Mera mayıs böceği.

Aphodius tasmaniae (Kara başlı mera mayıs böceği)


2.      Aphodius fimetarius
7-9mm. Yaşamını, dışkıyı yiyerek ve parçalayarak geçiren yararlı, zararlı olmayan bir mayıs böceği. 

Aphodius fimetarius


3.      Aphodius pseudolividus
4-6mm.

Aphodius pseudolividus


4.      Proctophanes sculptus
5-7mm.

Proctophanes sculptus


5.      Heteronychus arator
11-14mm.
Güney Afrika Kara Böceği. Bok böceği değildir.

Fotoğraflar © CSIRO

Heteronychus arator (Siyah Mısır Böceği).


6.      Kırmızı Kafalı Mera Mayıs Böceği © PaDIL


Adoryphorus couloni (Bermeister) [Kırmızı Kafalı Mera Mayıs Böceği] 




Bok böcekleri hakkında daha fazla bilgi

“Consider your dung beetles when using Parasiticides” (Parazit öldürücüleri kullanırken bok böceklerinizi düşünün), “National Heritage Trust & Agforce” yayını, 2003.

“Strategic use of parasiticides can help your dung beetles” (Parazit öldürücülerinizin stratejik kullanımı, bok böceklerinize yardımcı olabilir), “National Heritage Trust & Agforce” yayını, 2003.

Bok Böceği Ekspresi internet sitesi: www.dungbeetles.com.au
Ulusal Bok Böceği internet sitesi: www.dungbeetle.com
Victoria bok böcekleri e-forumu: http://mc2.vicnet.net.au/home/beetles/index.html

Eyalet Hükümeti Ag Bakanlığı bilgi “Notları”.

“Common Dung Beetles in pastures of south-eastern Australia(Güneydoğu Avustralya meralarındaki Yaygın Bok Böcekleri). Tyndale-Biscoe, M; (2001) CSIRO yayını.

Soilcam Ltd; John Feehan, 3 Prell Place Hackett, ACT 2602, ph/fax 02 6248 0376

İnternet araması: “dung beetles Victoria Australia” (Bok böcekleri Victoria Avustralya).

Teşekkürler

Bu kitapçık, çeşitli kaynaklardan elde edilen verilerden derlenmiştir. Fotoğrafların pek çoğu, CSIRO yayını “Common Dung Beetles in pastures of south-eastern Australia‟ ; Tyndale-Biscoe (2001)”den alınmıştır. Genel bilgilerin çoğu, Soilcam Ltd.den, John Feehan’den sağlanmıştır. Yerel bilgiler ve diğer fotoğraflar, “Goulburn Broken Soil Health & Dung Beetle Project”ten [Goulburn Bozuk (Su Havzası) Toprak Sağlığı ve Bok Böceği Projesi] elde edilmiştir.  


Feragatname


Doğru ve yararlı bilgi vermek için tüm çabalar gösterilmesine karşın, Goulburn Bozuk (Su Havzası) Bok Böceği Projesi, bu kitapçıkta sunulan bilgilerin, kesin olduğunu garanti edememekte; kullanımından doğan ve kaynaklanan kayıpların ya da hasarların sorumluluğunu üstlenmemektedir.


2 yorum:

  1. bu kadar yararlı olduklarını bilmezdim

    YanıtlaSil
  2. Evet, çok yararlı bir böcek. Avustralya ve Yeni Zelanda'nın hayvancılıkta yaptığı mucizenin kahramanı aynı zamanda. Pisliği ortadan kaldırarak hastalık tehlikesini de önlüyor. Topraktaki organik madde miktarını artırarak toprağın fiziksel ve kimyasal özelliklerini de geliştiriyor.

    YanıtlaSil